AI-geletterdheid: wat de wet van je vraagt

De Europese AI-verordening bevat een bepaling die veel organisaties over het hoofd zien omdat hij niet over verboden systemen gaat maar over mensen: wie AI inzet, moet zorgen dat de medewerkers die ermee werken er voldoende van begrijpen.

Dat geldt breed. Niet alleen voor bedrijven die AI bouwen, maar ook voor de organisatie die een assistent uitrolt onder haar personeel.

Wat er niet wordt gevraagd

Er staat geen verplicht certificaat, geen voorgeschreven cursus en geen examen in. Er is geen officiële toets en geen keurmerk dat je moet halen — pas op met aanbieders die dat suggereren.

Wat wordt gevraagd is dat de kennis past bij wat mensen daadwerkelijk doen. Een receptionist die een mail laat herschrijven heeft minder nodig dan iemand die beslist over een systeem dat sollicitanten voorselecteert.

Wat iemand minimaal moet snappen

• Dat het fouten maakt die er goed uitzien. Niet "soms onbetrouwbaar", maar: het verzint met evenveel overtuiging als het klopt. Zie waarom AI dingen verzint.
• Wat er met ingevoerde gegevens gebeurt, en welke soorten gegevens er nooit in mogen.
• Dat de uitkomst gecontroleerd moet worden en wie daarvoor tekent.
• Dat uitkomsten scheef kunnen zijn, zeker bij beslissingen over mensen. Zie bias in AI.
• Wanneer je het niet moet gebruiken.

Hoe je dit praktisch invult

Het hoeft geen project te zijn. Wat in de praktijk werkt:

1. Eén sessie van een uur voor iedereen die het gebruikt, met echte voorbeelden uit het eigen werk — inclusief een geval waarin de AI er aantoonbaar naast zat.
2. Een duidelijke pagina op het intranet: wat mag, wat niet, waar je terecht kunt met twijfel.
3. Extra aandacht voor wie beslissingen over mensen voorbereidt — HR, leidinggevenden, iedereen die met beoordelingen of selectie te maken heeft.
4. Leg vast dat je het hebt gedaan. Datum, deelnemers, onderwerpen. Dat is de hele verantwoording.

De beste oefening die er is

Laat mensen de AI een vraag stellen waarvan zij het antwoord zeker weten — over hun eigen vakgebied, hun eigen bedrijf. Vrijwel altijd zit er iets in dat niet klopt. Dat ene moment doet meer voor hun oordeelsvermogen dan een presentatie van een uur.

En de winst is groter dan het afvinken van een verplichting: mensen die begrijpen waar het misgaat, gebruiken het beter en durven het vaker te gebruiken. Zie de Europese AI-verordening.