Mag je AI gebruiken voor je scriptie?

Eerst: zoek de regeling van jouw opleiding op

Er is geen landelijke regel. Elke instelling heeft eigen richtlijnen, soms per faculteit of per vak verschillend, en ze zijn de afgelopen jaren allemaal aangepast. Wat je medestudent bij een andere opleiding mag, zegt niets over jou.

Zoek in de studiegids of het onderwijs- en examenreglement op "generatieve AI" of "ChatGPT". Staat er niets, vraag het dan aan je begeleider en leg het antwoord per mail vast. Dat laatste is geen wantrouwen maar verstandig: bij een discussie achteraf heb je iets.

Wat vrijwel overal mag

• Verkennen. Een onderwerp aftasten, begrippen laten uitleggen, zoektermen bedenken.
• Je vraagstelling scherpen. Laten doorvragen op wat je precies wilt onderzoeken.
• Literatuur begrijpen. Een moeilijk Engelstalig artikel laten uitleggen voordat je het zelf leest.
• Taal en structuur. Je eigen tekst laten nakijken op spelling, formulering en opbouw.
• Tegenspraak. "Welke kritiek is er op mijn redenering?" Dit is de nuttigste toepassing en bijna niemand gebruikt hem.

Wat vrijwel nergens mag

• Hele stukken laten schrijven en als eigen werk inleveren.
• Een literatuurlijst laten genereren. Hier gaat het bijna altijd mis — zie hieronder.
• Onderzoeksresultaten of citaten laten verzinnen.
• AI-gebruik verzwijgen terwijl de opleiding vermelding verplicht stelt.

De bronnenval

Dit is de fout die studenten het vaakst in de problemen brengt. Vraag je om literatuur, dan krijg je een keurige lijst met auteurs, jaartallen, tijdschriften en paginanummers. Een deel daarvan bestaat niet. Niet "is moeilijk te vinden" — bestaat niet: een verzonnen titel bij een echte auteur in een echt tijdschrift.

Dat is geen zeldzame storing maar een voorspelbaar gevolg van hoe deze modellen werken: ze stellen samen wat waarschijnlijk klinkt. Een verwijzing die eruitziet als een verwijzing, is precies wat ze goed kunnen maken.

Controleer elke bron in een echte database — die van je bibliotheek, Google Scholar, PubMed. Geen DOI gevonden, geen bron. Zie waarom AI dingen verzint.

Hoe je het verantwoordt

De meeste opleidingen vragen om een korte verantwoording, vaak in een bijlage. Wees daar gewoon specifiek in:

"Ik heb ChatGPT gebruikt om mijn onderzoeksvraag aan te scherpen en om hoofdstuk 2 te laten nakijken op formulering. Alle bronnen heb ik zelf gezocht en in het origineel gelezen. De analyse en conclusies zijn van mijzelf."

Specifiek verantwoorden werkt in je voordeel. Het laat zien dat je weet wat je deed en waar de grens lag.

Over AI-detectie

Veel opleidingen gebruiken software die zou aangeven of tekst door AI is geschreven. Die software is aantoonbaar onbetrouwbaar — in beide richtingen. Door AI geschreven tekst glipt er doorheen, en eigen werk wordt ten onrechte aangemerkt, met name bij studenten die Nederlands niet als moedertaal hebben of die een sobere schrijfstijl hebben.

Wat je daartegen doet: bewaar je werkproces. Schrijf in een omgeving die versiegeschiedenis bijhoudt, bewaar je aantekeningen en tussenversies. Een document dat in stappen is gegroeid, is het beste bewijs dat er bestaat. Een beschuldiging op basis van een percentage uit een detectieprogramma houdt zelden stand tegen een versiegeschiedenis van drie maanden.

Het eerlijke argument

Afgezien van de regels: een scriptie die je laat schrijven, levert je niets op. Het punt van een scriptie is niet het document maar dat je leert een vraag te stellen, bronnen te wegen en een redenering op te bouwen. Dat is bovendien precies wat werkgevers nu zoeken, juist omdát het schrijven zelf goedkoop is geworden.