Kun je zien of een tekst door AI is geschreven?

Het korte antwoord

Niet betrouwbaar. Er bestaan programma's die het proberen, maar ze zitten er zo vaak naast dat je er geen beslissing op mag baseren — zeker niet een beslissing over een mens, zoals een cijfer of een sollicitatie.

Hoe detectieprogramma's werken

Ze meten hoe voorspelbaar een tekst is. AI kiest doorgaans het meest waarschijnlijke volgende woord, waardoor de tekst gelijkmatiger wordt dan menselijk schrijfwerk: minder uitschieters, minder onverwachte formuleringen. Die gelijkmatigheid is meetbaar.

Het probleem: mensen die helder en formeel schrijven, scoren ook gelijkmatig. Wie Nederlands als tweede taal heeft, schrijft vaak in eenvoudiger patronen en wordt daardoor structureel vaker ten onrechte aangemerkt. Dat is geen randgeval maar een systematische scheefheid.

Waarom het alleen maar moeilijker wordt

Eén herschrijfronde door een mens wist het patroon grotendeels uit. Vraag het model om "minder voorspelbaar te schrijven" en de score kelder. De detectie loopt dus per definitie achter op de ontwijking.

Watermerken: kansrijker, maar beperkt

Een watermerk zit al bij het genereren in de tekst verwerkt en is daardoor betrouwbaarder dan achteraf meten. Maar het werkt alleen bij modellen die het toepassen, alleen bij voldoende lange teksten, en het verdunt bij stevig herschrijven. Zie AI-watermerken.

Waar mensen zelf op letten

Er zijn signalen die vaak kloppen, zonder bewijs te leveren: een gelijkmatige alinealengte, drie voorbeelden waar twee genoeg waren, veel bijvoeglijke naamwoorden zonder inhoud, een afsluiting die de inleiding herhaalt. En vooral: geen enkele concrete eigen ervaring, geen cijfer dat niet openbaar is, geen naam van iemand die je kunt bellen.

Dat laatste is meteen de bruikbaarste toets. Niet "is dit door AI geschreven" maar "staat hier iets dat alleen deze schrijver kon weten".

Wat scholen en werkgevers hiermee moeten

Detectiescores zijn geen bewijs. Instellingen die er sancties op baseerden, hebben die beslissingen vaak moeten terugdraaien. De werkbare route is anders: vraag naar het proces, laat mensen hun keuzes toelichten, en beoordeel op wat iemand kan uitleggen in plaats van op wat een programma meet.