Wat is kunstmatige intelligentie?

De definitie in één alinea

Kunstmatige intelligentie is de verzamelnaam voor computersystemen die taken uitvoeren waarvoor je normaal gesproken menselijk denkvermogen nodig hebt. Een tekst begrijpen en beantwoorden, een gezicht herkennen op een foto, fraude opsporen in duizenden transacties, een vertaling maken die klopt. In het Nederlands wordt zowel de afkorting AI gebruikt (van het Engelse artificial intelligence) als KI; in Vlaanderen spreekt men vaker van artificiële intelligentie. Het gaat om precies hetzelfde.

Wat het onderscheidt van gewone software

Gewone software volgt regels die een programmeur heeft opgeschreven: als de klant meer dan honderd euro besteedt, geef vijf procent korting. Helder, voorspelbaar, en volstrekt ongeschikt voor de vraag of er een kat op een foto staat. Die regels zijn namelijk niet op te schrijven.

Kunstmatige intelligentie draait het om. Je geeft het systeem duizenden voorbeelden — foto's mét en zónder kat — en het leidt zélf af welke patronen ertoe doen. Dat leerproces heet machine learning, en het is de motor onder vrijwel alle moderne AI.

De belangrijkste soorten

• Machine learning — de overkoepelende techniek: leren uit voorbeelden in plaats van uit regels.
• Deep learning — machine learning met neurale netwerken van vele lagen diep. Dit maakte de sprong van de afgelopen jaren mogelijk.
• Generatieve AI — systemen die iets nieuws máken: tekst, beeld, geluid, video. ChatGPT hoort hierbij.
• Taalmodellen — generatieve AI gericht op taal, getraind op enorme hoeveelheden tekst.
• Computervisie — AI die beelden interpreteert; zit in medische scans, verkeersborden en gezichtsherkenning.

Het volledige overzicht met meer dan negentig begrippen staat in de kennisbank van AI Dagblad.

Waarom nu ineens?

Kunstmatige intelligentie bestaat als vakgebied sinds de jaren vijftig. Drie dingen kwamen recent samen. Er kwamen enorme hoeveelheden data beschikbaar via internet. Er kwam rekenkracht in de vorm van grafische chips die miljoenen berekeningen tegelijk doen. En in 2017 verscheen een nieuw ontwerp voor neurale netwerken, de transformer, dat taal veel beter aankon dan alles daarvoor. ChatGPT in 2022 was het moment waarop het publiek het merkte, niet het moment waarop het ontstond.

Wat kunstmatige intelligentie níet is

Het is geen bewustzijn en geen begrip. Een taalmodel dat vloeiend over verdriet schrijft, voelt niets — het herkent hoe mensen over verdriet schrijven. Het is ook geen alwetende machine: een model kent alleen wat het tijdens de training zag, en verzint met dezelfde stelligheid iets wat niet klopt. Zie de gids hoe werkt AI voor waarom dat gebeurt.

En het is geen naderende robotovername. De vraag of er ooit AI komt die de mens op alle terreinen evenaart — kunstmatige algemene intelligentie — is een serieus debat onder onderzoekers, maar dat is iets anders dan wat er vandaag draait.

Waar je het al tegenkomt

Waarschijnlijk vaker dan je denkt. Je spamfilter, de routeplanner die files voorspelt, de aanbevelingen op Netflix en Spotify, de gezichtsherkenning waarmee je je telefoon ontgrendelt, de fraudedetectie van je bank, de automatische ondertiteling op YouTube. Kunstmatige intelligentie is grotendeels onzichtbaar geworden — pas met ChatGPT kreeg het een gezicht.

Concrete voorbeelden staan in de gids kunstmatige intelligentie voorbeelden, en wat je er zelf mee kunt in wat kan ik met AI.