Open tegenover gesloten AI-modellen

Het onderscheid

Een gesloten model draait bij de aanbieder. Je stuurt een vraag naar hun servers en krijgt een antwoord terug; wat ertussen zit, zie je niet. GPT, Claude en Gemini werken zo.

Bij een open model kun je de gewichten downloaden — de miljarden getallen die het model vormen — en het draaien waar je wilt. Llama, Mistral, DeepSeek en Qwen zijn de bekendste.

Waarom "open" niet hetzelfde is als opensource

Dit is de meest gemaakte denkfout. Bij echte opensource weet je hoe iets gemaakt is: de broncode ligt open. Bij de meeste open modellen krijg je alleen het eindresultaat. Welke gegevens erin zijn gegaan en hoe er precies is getraind, blijft geheim.

Daar komt bij dat veel licenties beperkingen bevatten — bijvoorbeeld een grens op het aantal gebruikers waarboven je alsnog moet onderhandelen. De term die vakmensen gebruiken is daarom open gewichten, niet opensource.

Wanneer kies je open?

• Gegevens mogen het pand niet uit. Zorg, justitie, defensie. Zie digitale soevereiniteit.
• Enorm volume. Bij miljoenen aanvragen per maand kan zelf draaien goedkoper uitvallen.
• Je wilt het model aanpassen. Bijstellen op je eigen materiaal kan alleen als je het model in handen hebt.
• Je wilt niet afhankelijk zijn. Een gedownload model verdwijnt niet omdat een aanbieder zijn aanbod herziet.

Wanneer kies je gesloten?

Voor vrijwel al het andere. De beste gesloten modellen lopen nog altijd voor, je hebt geen beheer aan je broek, en je betaalt alleen wat je gebruikt. Voor het overgrote deel van de bedrijven is dit de verstandige keuze.

Wat mensen onderschatten is wat zelf draaien echt kost. De modelbestanden zijn gratis; de apparatuur, het beheer en de mensen die het draaiende houden zijn dat niet.

Het gat wordt kleiner

Twee jaar geleden liepen open modellen ver achter. Inmiddels zit het beste open model op veel taken dicht bij de gesloten top, mede door distillatie. Voor alledaags werk — samenvatten, herschrijven, sorteren — is het verschil in de praktijk vaak niet meer merkbaar.

Waar de gesloten modellen hun voorsprong houden, is bij de zwaarste taken: ingewikkeld redeneren, lange programmeerklussen, en betrouwbaarheid over veel stappen.

De strategische kant

Bedrijven brengen open modellen zelden uit puur idealisme. Wie zijn model gratis weggeeft, ondermijnt de betaalde producten van de concurrent en maakt zijn eigen aanpak tot de norm waarop ontwikkelaars bouwen. Meta doet dat expliciet, en de Chinese laboratoria hebben er hun snelle opmars aan te danken.