AI en toegankelijkheid
De toepassing met de duidelijkste winst
Bij de meeste AI-toepassingen valt te twisten over het nut. Bij toegankelijkheid niet: hier gaat het om mensen die iets eerst niet konden en nu wel. Dat is een ander soort verbetering dan een uur tijdwinst per week.
Voor doven en slechthorenden
Automatische ondertiteling is in enkele jaren van onbruikbaar naar goed genoeg gegaan, ook in het Nederlands. Live-ondertiteling van vergaderingen en colleges is inmiddels normaal.
Nieuwer is de omzetting van gebarentaal naar tekst. Google DeepMind presenteerde deze zomer een model dat dat kan, wat de weg opent naar tweerichtingscommunicatie zonder tolk. De Nederlandse Gebarentaal heeft een eigen grammatica en is dus geen simpele vertaling van gesproken Nederlands — daar zit de moeilijkheid.
Voor blinden en slechtzienden
Beeldbeschrijving is de grote sprong. Richt je camera op een straat, een menukaart of een formulier en krijg voorgelezen wat er staat. Multimodale modellen doen dat inmiddels goed genoeg om erop te varen bij dagelijkse handelingen.
Ook schermlezers werden beter: waar ze vroeger alleen letterlijk voorlazen, kunnen ze nu structuur duiden en samenvatten wat er op een pagina staat.
Voor mensen met spraak- of motorische beperkingen
Spraakherkenning die is bijgesteld op afwijkende spraak werkt aanzienlijk beter dan algemene systemen. Voor mensen met bijvoorbeeld ALS of de gevolgen van een beroerte betekent dat opnieuw zelfstandig kunnen communiceren. Er zijn ook systemen die iemands eigen stem nabootsen op basis van oude opnames.
Voor mensen met dyslexie of een verstandelijke beperking
Teksten omzetten naar eenvoudige taal is een van de nuttigste toepassingen die er is. Een ingewikkelde brief van de gemeente of de verzekeraar in begrijpelijke taal krijgen, scheelt veel mensen een hoop stress — zie ook AI bij de overheid.
De keerzijde
Automatische ondertiteling die fouten maakt, kan schadelijker zijn dan geen ondertiteling: je weet niet wat je mist. En organisaties die denken dat automatische ondertiteling hen ontslaat van echte toegankelijkheidseisen, hebben het mis. AI is hier een aanvulling, geen vervanging van menselijke tolken en redacteuren.