AI en cameratoezicht

Wat er veranderd is

Cameratoezicht bestond al lang zonder AI: een camera filmt, een mens kijkt terug. De beperking was menselijk. Niemand kijkt duizend uur beeld door, dus in de praktijk werden opnames alleen bekeken als er iets gebeurd was.

AI heft die beperking op. Elk beeld kan doorlopend geanalyseerd worden, en het systeem meldt zelf wat het opvallend vindt. Dat is geen graduele verbetering maar een verschil in soort: van terugkijken naar continu meekijken.

Wat deze systemen inmiddels kunnen

• Kentekens lezen en voertuigen volgen tussen camera's door. Dit is de oudste toepassing en breed ingevoerd.
• Personen herkennen zonder gezicht — op kleding, tas, houding en looppatroon. Dit heet herkenning op kenmerken.
• Gedrag beoordelen — hangen, rennen, samenscholen. Meldingen op basis van wat het systeem afwijkend vindt.
• Verbanden leggen tussen camera's, waardoor iemands route door een stad te reconstrueren is.

Die derde en vierde categorie zijn nieuw en trekken de meeste aandacht. Analyses van de broncode van commerciële systemen laten zien dat leveranciers verder gaan dan hun publieke beschrijvingen suggereren.

Waarom kenmerkherkenning juridisch anders ligt

Gezichtsherkenning valt onder strenge regels, omdat een gezicht een biometrisch gegeven is. Herkenning op kleding en looppatroon valt daar niet automatisch onder — terwijl het praktisch hetzelfde oplevert: iemand volgen door de openbare ruimte.

Dat gat is precies waar de discussie nu over gaat. De Europese AI-verordening verbiedt realtime biometrische identificatie in openbare ruimtes op afstand, met beperkte uitzonderingen voor zware misdrijven. Of herkenning op kenmerken daar ook onder valt, is nog niet uitgekristalliseerd.

De praktische bezwaren

Deze systemen presteren aantoonbaar ongelijk. Bij donkere huidskleuren en bij vrouwen liggen de foutpercentages hoger, doordat de trainingsbeelden dat niet evenwichtig vertegenwoordigden. Bij een systeem dat verdachten aanwijst, betekent een fout niet een verkeerde aanbeveling maar een onterechte staandehouding.

Het tweede bezwaar is de opslag. Waar bewaarde beelden vroeger na dagen werden overschreven, ontstaan nu doorzoekbare databanken van bewegingen die jaren teruggaan.

Wat het voor Nederland betekent

Nederlandse gemeenten en politie gebruiken cameratoezicht met kentekenherkenning al breed. De uitbreiding naar gedragsherkenning stuit op meer weerstand, mede door de nasleep van eerdere geautomatiseerde risicoselectie — zie AI bij de overheid. Overheden moeten inmiddels openbaar maken welke algoritmes ze inzetten.